بنويسد . « 1 » اين در حالى است كه او روايات مسند محدودى دارد . ابن عدى با ذكر اين مطلب ، خود يك روايت مسند از او آورده است . « 2 » از آنجا كه مداينى در بصره رشد يافته - گرچه بعدها به مداين رفته و مداينى لقب گرفته - نبايد از داشتن گرايشهاى عثمانى موجود در بصره بىبهره مانده باشد . لذا راوى اخبار عوانة بن حكم نيز كه به گفتهء ياقوت ، عثمانىّ الهوى بوده ، همين مداينى است . در خبرى كه جاحظ از مدائنى آورده آمده است كه مدائنى گفت : امويان تنها روايات مراثى را قبول مىكردند . وقتى علت را پرسيدند گفت : دليلش آن بود كه اين قبيل نقلها مشتمل بر مكارم اخلاق بود ! « 3 » شمار تأليفات وى بر اساس شمارش ابن نديم 239 اثر است . اين در حالى است كه در فهرستى كه ياقوت از آثار وى داده ، كتابهاى ديگرى نيز ياد شده كه به نقل برخى تا شمار 261 مىرشد . اين حجم از تأليف سبب شده تا برخى لقب شيخ الاخباريين را به مدائنى بدهند . بيست و هفت عنوان مربوط به پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم سى و يك عنوان دربارهء قريش و شخصيتهاى برجستهء قريش . سى و سه عنوان دربارهء اخبار زنان و مسأله ازدواج ميان اشراف و امثال ذلك . هفت عنوان دربارهء اخبار خلفا . بيست و هفت عنوان دربارهء ايام العرب بعد از اسلام . سى و هفت عنوان دربارهء فتوحات . ده عنوان دربارهء اخبار عرب . سى و دو عنوان دربارهء اخبار شعراء . و بقيه در موضوعات ديگر . همانگونه كه از اسامى اين نوشته‌ها به دست مىآيد ، مدائنى از مهمترين مؤلفان تاريخ نويس در دوره‌اى است كه رسم بر نگارش تك نگارى دربارهء رخدادها و موضوعات خاص بوده است . علاقهء خاص مدائنى به اين قبيل موضوعات كاملا از نوشته‌هاى وى آشكار است . به عنوان مثال او به جنبه‌هاى خاصى از سيره توجه كرده و رساله‌هايى مانند كتاب امهات النبى صلى الله عليه و آله و سلم ، كتاب اقطاع النبى صلى الله عليه و آله و سلم ، كتاب عهود النبى صلى الله عليه و آله و سلم ، كتاب رسائل النبى صلى الله عليه و آله و سلم ، كتاب أخبار المنافقين ، كتاب ازواج النبى صلى الله عليه و آله و سلم ، كتاب عمال النبى صلى الله عليه و آله و سلم على الصدقات اين گرايش او را به وضوح نشان مىدهد . بسيارى از اين تأليفات را كه اندكى از آنها برجاى مانده و به چاپ رسيده ، بايد در حد مقالات كوچك دانست . به عنوان مثال كتاب الفرج بعد الشدة و الضيق او كه تنوخى آن را ملاحظه كرده تنها پنج تا شش برگ بوده است . « 4 » رسالهء المردفات من نساء قريش مدائنى نيز كه توسط عبد السلام هارون به چاپ رسيده كوتاه است . اين رساله ، دربارهء زنانى از قريش است كه پس از مرگ شوهر ، به ازدواج ديگرى درآمده‌اند . دو رسالهء التعازى و علم

--> ( 1 ) . تاريخ بغداد ، ج 12 ، ص 55 ( 2 ) . الكامل فى ضعفاء الرجال ، ج 5 ، ص 213 ( 3 ) . البيان و التبيين ، ص 320 ( قاهره ، 1380 ) ( 4 ) . الفرج بعد الشدة ، تنوخى ، ج 1 ، ص 7